Türkiye’nin Dijital Eşitsizlik Haritası ve Çözüm Önerileri İKÇÜ’de Masaya Yatırıldı

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi Sosyal ve Beşeri Bilimler Fakültesi Medya ve İletişim Bölümü yürütücülüğünde sürdürülen TÜBİTAK 3005 destekli bilimsel araştırma projesi kapsamında, “Dijital Eşitsizlikten Dijital Katılıma: Üçüncü Derece Dijital Eşitsizliğin Azaltılmasına Yönelik Çözüm ve Politika Önerileri” başlıklı çalıştay düzenlendi.

Medya ve İletişim Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Elif Korap Özel’in yürütücülüğünü üstlendiği “Üniversite Öğrencileri Arasında Dijital Eşitsizlik Türleri ve Düzeyinin Haritalandırılması: Türkiye’de Üçüncü Derece Dijital Eşitsizlik Üzerine Bir Saha Araştırması” başlıklı, TÜBİTAK 3005 destekli proje kapsamında düzenlenen program;üniversite öğrencilerinin dijital dünyadaki fırsat eşitsizliklerini mercek altına almak üzere akademisyenleri, araştırmacı ve uzmanları bir araya getirdi.

Türkiye genelinde yürütülen saha araştırmalarından elde edilen veriler doğrultusunda, üniversite öğrencilerinin dijital teknolojilere erişiminin ötesinde bu teknolojilerden sağladıkları somut faydalar ve karşılaştıkları engellerin de ele alındığı programda, üçüncü derece dijital eşitsizliğin azaltılmasına yönelik stratejiler tartışıldı ve akademik literatüre katkı sunacak yaklaşımların yanı sıra kamu politikalarına veri sağlayacak çözüm önerileri değerlendirildi.

Araştırmanın Odak Noktası: Üçüncü Derece Dijital Eşitsizlik

Çalıştayın açılış konuşmasını yapan Proje Yürütücüsü Prof. Dr. Elif Korap Özel, projenin temel hedeflerini, kapsamını ve yapılan çalışmaları anlattı. Dijitalleşmenin çağın en büyük fenomenlerinden biri olduğunu ancak derin eşitsizlikleri de beraberinde getirdiğini belirten Prof. Dr. Korap Özel, “Projemiz; üniversitemiz tarafından, Ege Üniversitesi ve İzmir Demokrasi Üniversitesi ortaklığıyla farklı disiplinlerden gelen değerli hocalarımızın katkılarıyla yürütülüyor. Danışmanlarımız arasında yer alan ve dünyada dijital eşitsizlik konusunda en fazla atıf alan bilim insanlarından biri olan Prof. Dr. Jan A.G.M. Van Dijk, çalışmalarımızı yakından izleyerek bize rehberlik ediyor. TÜİK verilerine göre 16-74 yaş grubunda internet kullanım oranı yüzde 88,8 olarak görünüyor. Bu durum sanki toplumda herkesin cihaza ve bağlantıya erişimi varmış gibi bir algı oluştursa da tek başına internete erişmek ya da kullanım becerisine sahip olmak, bilgi ve iletişim teknolojilerinden eşit düzeyde fayda sağlandığı anlamına gelmiyor. Birinci ve ikinci derece eşitsizliklerin ötesinde, biz araştırmamızda doğrudan üçüncü derecedeki somut sonuçlara odaklandık. Bireylerin çevrim içi etkinliklerden öğrenme, iş fırsatı, ekonomik getiri, katılım ve yaşam kalitesi gibi alanlarda hangi kazanımları sağladığını ve hangi grupların risklere daha fazla maruz kaldığını inceledik” ifadelerini kullandı.

Türkiye’ye Özgü Bir Dijital Eşitsizlik Isı Haritası Çıkarılıyor

Proje kapsamında Türkiye genelinde gerçekleştirilen saha araştırmasının detaylarına değinen Prof. Dr. Korap Özel, “Amacımız, Türkiye’deki üniversite öğrencileri arasında 3. derece dijital eşitsizlik türlerini ve düzeylerini saha araştırmasıyla belirlemek; elde edilen bulgular doğrultusunda da Türkiye’ye özgü bir dijital eşitsizlik ısı haritası çıkarmaktı. Araştırmamızın nitel boyutunda ayrıca ‘ağ etkisinin’ bireylerin dijital eşitsizlik düzeyine etkisini ölçtük. Bu ısı haritası sayesinde dijital eşitsizliğin Türkiye’de hangi bölgelerde ve hangi alanlarda yoğunlaştığını somut verilerle ortaya koyuyoruz. Örneğin bir bölgede eğitim amaçlı kullanım düşük kalırken, başka bir bölgede yurttaşlık katılımındaki dezavantajlar öne çıkabiliyor. Sınırlı kaynakların etkin kullanımı ve kamu politikalarının planlanması sürecinde bu haritadaki verilerden faydalanılmasını umuyoruz” dedi.

Hedef Kitle: Üniversite Öğrencileri

Araştırmanın teorik çerçevesine ilişkin bilgiler veren Prof. Dr. Korap Özel, “Araştırmayı; cihaz erişimi, altyapısı ve kullanım becerisi görece daha avantajlı bir grup olan üniversite öğrencileri üzerinde yürüttük. Çünkü temel amacımız, elindeki imkânlar bakımından avantajlı sayılabilecek bu kesimin, söz konusu imkânları somut faydaya ne ölçüde dönüştürebildiğini ölçmekti. Kuramsal çerçevemizi Van Dijk’ın ‘Kaynaklar ve Benimseme Kuramı’ üzerine kurguladık. Ölçme aracımızı ise Türkiye’ye özgü VPN kullanımı gibi özel koşulları dikkate alarak uyarladık. Ayrıca London School of Economics’ten Helsper’ın ‘ağ etkisi’ yaklaşımını da sürece dahil ederek kampüslerin ve sosyal çevrelerin dijital kullanım üzerindeki etkisini inceledik” dedi.

Prof. Dr. Korap Özel, projeye katkı sunan paydaş üniversitelere, araştırmacılara ve projede görev alan bursiyer öğrencilere teşekkür etti.

2 Bin 190 Öğrenciyle Kapsamlı Saha Araştırması

Türkiye genelinde 2 bin 190 üniversite öğrencisiyle yürütülen kapsamlı saha çalışmasının bulgularını paylaşan proje araştırmacılarından İKÇÜ Sosyal ve Beşeri Bilimler Fakültesi Medya ve İletişim Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Mustafa Yalçın, çalıştayda yaptığı sunumda birinci, ikinci ve üçüncü derece dijital eşitsizlik boyutlarını nicel analizler ve makine öğrenmesi modelleri ışığında değerlendirdi. Araştırmanın metodolojisi ve elde edilen somut verilere dair açıklamalarda bulunan Doç. Dr. Mustafa Yalçın, “Araştırmamızı, Türkiye genelinde geleneksel 7 coğrafi bölge yerine sosyolojik gelişmişlik ve refah düzeyini esas alan, Avrupa Birliği’nin önerdiği İstatistiki Bölge Birimleri Sınıflaması’na (İBBS) göre belirlenen 12 bölge düzeyinde gerçekleştirdik. Bu bölgelerdeki en kalabalık üniversitelerde öğrenim gören 2 bin 190 lisans öğrencisiyle anketlerimizi tamamladık. SPSS, Amos, R ve Python gibi gelişmiş programlar kullanarak analizlerimizi yürüttük. Birinci derece dijital eşitsizlik dediğimiz cihaz ve internet altyapısına erişimde, İstanbul ve Doğu Marmara bölgelerinin daha yüksek düzeyde olduğunu, Orta Anadolu bölgesinin ise en düşük ortalamaya sahip bulunduğunu tespit ettik” ifadelerini kullandı.

Öğrencilerin %70’inden Fazlası Cihazlara Erişemiyor

Türkiye’de dijital altyapı tartışmalarında göz ardı edilen kritik detaylara dikkat çeken Doç. Dr. Mustafa Yalçın, dijital ekosistemin dönüşüm süreçlerine ilişkin şu değerlendirmeleri yaptı: “Türkiye’nin Web 4.0’a geçtiği beyan edilse de insan-makine etkileşimini ve sanal gerçeklik (VR) ekosistemini temel alan cihazlara öğrencilerimizin %70’inden fazlasının erişemediğini belirledik. Bu da 4.0 evresine tam anlamıyla geçilemediğini açıkça gösteriyor. Demografik değişkenlere baktığımızda ise erkek öğrencilerin cihaza erişim ve beceri düzeylerinin kız öğrencilere göre, fen bilimleri öğrencilerinin ise sosyal bilimler ve sağlık bilimleri öğrencilerine göre daha yüksek olduğunu gördük. Ayrıca hane halkı geliri arttıkça cihaza erişim, yaratıcı ve mobil beceriler de doğru orantılı olarak artıyor”

Bölgesel Skorlarda İstanbul Lider, Orta Anadolu Geride

Araştırmanın temel eksenini oluşturan “üçüncü derece dijital eşitsizlik” ve somut kazanım boyutuna değinen Doç. Dr. Yalçın, “Üçüncü derece dijital eşitsizlikte bireylerin teknolojiyi eğlenceden öte eğitim, iş fırsatları, ekonomik getiri, yurttaşlık, sağlık ve yaşam kalitesi gibi alanlarda ne ölçüde faydaya dönüştürdüğünü inceledik. İstanbul bölgesi her üç düzeyde de en yüksek skora sahipken, Orta Anadolu bölgesi en düşük ortalamalarda kaldı. Makine öğrenmesine dayalı analizlerimizde çok net bir gerçeklikle karşılaştık: Somut fayda, erişimden ziyade beceri eşitsizliği ile çok daha güçlü bir ilişkiye sahip. Yani somut kazançları artırmak istiyorsak, öncelikli olarak dijital becerilerin geliştirilmesine odaklanmamız gerekiyor” dedi.

Dijital İmkanları Somut Kazanımlara Dönüştürecek Politikalar Üretilmeli

Türkiye’de geçmiş dönemde hayata geçirilen cihaza erişim teşviklerinin ve KDV indirimlerinin önemli adımlar olduğunu belirten Doç. Dr. Mustafa Yalçın, “Ülke olarak cihaza erişimin farkındayız ve bu yönde adımlar atıldı. Bireylerin elde ettikleri dijital imkânları eğitime, istihdama ve toplumsal katılım gibi somut kazanımlara dönüştürmesini sağlayacak politikalar oluşturmanın da süreci olumlu etkileyeceğini söyleyebiliriz. Çalışmamızın bulguları, doğu-batı eksenli bir açıklamadan ziyade bölgesel ve alana özgü dinamiklerin varlığını gösteriyor. Sınırlı kamu kaynaklarının etkin kullanımı ve politika önceliklendirmesi açısından bu ısı haritası ve veriler karar alıcılara yol gösterecektir” dedi.